Een vriend over Martien
De heilige ruimte van het hart
Er gebeurt veel met vrienden in deze tijd. Ik ben een boek aan het schrijven met Dick Verstegen, met Roel van Duijn maak ik een serie podcasts over (onze) vriendschap. En met Martien Janssen is zich ook van alles aan het ontvouwen – we wisselen regelmatig uit via zoom (hij woont in Dortmund) en hij heeft de afgelopen tijd een aantal gedichten van mij op muziek gezet. Daarover straks meer.
Martien en ik kennen elkaar iets meer dan 50 jaar. We ontmoetten elkaar in een commune in Utrecht, die ik zou gaan begeleiden. Daar kwam niet veel van terecht, tenminste niet qua begeleiding, maar we werden wel bijna meteen vrienden.
Lees het hele verhaal
Hij ging al snel met mij mee groepen begeleiden, hij kwam bij mij in de leer, en bleek een uitzonderlijk talent te zijn. Hij moest van alles leren, vooral, zoals dat toen heette, ‘containment’, maar hij zat direct in de groef, ‘in the flow’ dus.
In de loop van de tijd kwam hij hard in botsing met de bedding van het bestaan, wat wel de harde werkelijkheid wordt genoemd. Geleidelijk aan werden stroom en bedding meer een eenheid. Hij is nu 74 en heeft allang zijn eigen vorm als therapeut gevonden. Hij helpt onder andere mensen om smartelijke en schokkende lotsgebeurtenissen onder ogen te zien en te doorleven.
Martien en ik zijn beiden geraakt door de uitspraak van Jezus: ‘Laat de kinderkens tot mij komen.’ Hij zegt: ‘Alle leermeesters, alle ervaringen – van vreugde tot pijn – hebben me naar dit moment geleid. Laat de kinderen bij mij komen is voor mij meer dan een Bijbels citaat, het is een levensfilosofie geworden. Een roep om al onze innerlijke kinderen, van het diepst gewonde tot het meest stralende, toe te staan in de heilige ruimte van ons hart.’ Deze laatste zin geeft, zoals ik het zie, de essentie van zijn helingswerk weer.
Ik zei dat Martien soms hard in botsing kwam met de bedding van het bestaan. Dat is misschien wat te abstract. Ik zal het meer concreet maken door een voorval te vertellen uit de tijd dat we elkaar net kenden. Het is nu een geestige anekdote (toen was het minder grappig) met een verrassende afloop. Het is ook een anekdote over schijn en werkelijkheid en Werkelijkheid.
Het was maart 1975. Amsterdam. Op het hoogtepunt van de Nieuwmarktrellen.
Martien zat met een oudere Amerikaanse hippie een joint te roken. Vanwaar zij zaten keken zij uit op een slagveld. De krakers en hun medestanders verdedigden de huizen die gesloopt zouden worden, ze gooiden met stenen en met alles wat beschikbaar was, de politie ging er hard in. Het was een hopeloze strijd, iedereen wist dat, maar de woede was groot, er was te veel over de hoofden van de mensen heen beslist.
Martien en de oudere Amerikaanse hippie zaten op een bankje, net buiten het strijdgebied. Martien, aardig stoned, beschouwde het strijdveld en sprak: ‘It’s all Maya.’ Zijn metgezel, ook opgenomen in vredige beschouwing, antwoordde: ‘But it got a touch of reality.’
Goed aangevoeld. Even later renden er twee politiemannen op hen toe, hielden mijn vriend aan en voerden hem geboeid af. De Amerikaanse hippie lieten ze ongemoeid. Martien werd er ten onrechte van beschuldigd dat hij met stenen had gegooid. Hij zat 26 dagen gevangen en werd toen vrijgelaten, omdat hij de rechter wist te overtuigen van zijn onschuld.
26 dagen is lang wanneer je niet weet hoelang je in de cel moet blijven. Martien had in die tijd alle gelegenheid om zich te bezinnen op ‘Maya’ en ‘Reality’, schijn en werkelijkheid.
Hij schreef op mijn aanraden vanuit de gevangenis een brief aan mijn leermeester Reinoud Fentener van Vlissingen, waarin hij vertelde dat hij zich onrechtvaardig behandeld voelde en aan de andere kant bijna iedere nacht zijn lichaam verliet en in lucide dromen in prachtige landschappen totale vrede beleefde.
Van Vlissingen schreef terug: ‘Weet dat alles wat je nu beleeft jouw schepping is en weet dat je vrij bent zodra je dat bekent en erkent.’
Martien herinnert zich: ‘Toen ik die brief had gelezen, viel een enorme last van me af en huilde ik van blijdschap. Tien minuten later kwam de cipier mijn cel binnen en zei dat ik mijn spullen moest pakken, dat ik vrij was…
Die eerste stappen buiten waren de mooiste ooit. Vrijheid van binnen en van buiten waren één, Maya was voor een dag voor de waarheid en eenheid geweken.’
Wat ik heel leuk aan Martien vind is dat hij altijd dingen aan het ontdekken is. Zo lang als ik hem ken is er altijd wel iets nieuws, iets modern technisch ook, waar hij mee bezig is. Aurabrillen, hersengolven, bewustzijnsverruimende stoffen, voedingssupplementen, kwantummechanica, de meest geavanceerde e-bike, noem maar op. Het laatste jaar staat KI, de mogelijkheden die kunstmatige intelligentie voor hem als schrijver, musicus en therapeut biedt, bovenaan de lijst, maar vergis je niet, het is nog altijd een interessant gegeven dat je je gezondheid in een vriescel kunt opvijzelen en dat je je brein via klankschalen en geavanceerde glimmende apparaten kunt laten rusten in gelukzaligheid.
Dat klinkt misschien allemaal nogal veel, maar ik ken hem niet anders. Iemand anders verzamelt postzegels, hij verzamelt ideeën, bij voorkeur ideeën die een andere kijk op de werkelijkheid geven. En hij zet die ideeën steeds weer om in hulp voor de mensen die hij bijstaat.
Zo vertelde hij mij een tijdje geleden dat hij nu KI gebruikte om de reis die hij met zijn patiënten maakte in lied en tekst om te zetten. Zodat hun weg van bevrijding, de struikeling, de doorgang die ze gevonden hadden, bezongen werd en ook steeds opnieuw door hen beluisterd kon worden. Hij was verrast door het effect. De mensen vertelden hem dat ze diep ontroerd raakten als ze luisterden naar de song die Martien in samenwerking met hen en KI had gemaakt. De muziek doordrong met de woorden de conceptualiserende afdekkingslaag en raakte hen direct in het hart – in de heilige ruimte van het hart.
Ik vond het een mooi en origineel idee, een echt Martien-idee, dat prima aansloot bij zijn therapeutische werkwijze. En toen stuurde hij mij dit bericht: Hoi Hans, ik kwam op je blog een zo goed gedicht van je tegen dat ik daar een song van moest maken. Als je het goed vindt ga ik er nog een paar maken omdat jouw gedichten en blogs me zeer inspireren en ik denk anderen ook die zich met het thema alzheimer bezighouden.
Hij voegde de song erbij. Hij had al eerder gedichten van mij op muziek gezet, dat vond ik leuke experimenten, maar nu had het een ander effect. De woorden en de muziek kwamen met grote kracht binnen. Alsof ik opeens daar naakt in de muziek stond. Nu voelde ik het zelf, voorbij begrip, in de heilige ruimte van het hart. Wat het gevoel nog verhevigde was dat ik hoorde dat Martien zijn eigen stem had gebruikt. Ik schreef hem terug: Nou, Martien, dat is een schok, heel ontroerend mijn gedicht zo te horen. Inderdaad alsof het van een ander is. Waardoor ik opeens ook hoor hoe goed het is, beter dan ik zelf kan schrijven, en toch door mij geschreven. Dank je wel!!!
Martien is nu bezig om een stuk van Hanneke uit haar Alzheimerdagboek in lied om te zetten. Dat worden tranen, grote vloeibaarheid, dat weet ik nu al.
— Hans Korteweg